Werknemers in bepaalde sectoren lopen reële gevaren wanneer ze in de buurt zijn van brandbare gassen, dampen of stof. Zelfs een klein vonkje door statische elektriciteit kan een explosie veroorzaken.
Daarom bestaan er normen voor beschermende kleding volgens EN 1149-5. Deze Europese norm beschrijft regels voor kleding die statische elektriciteit veilig afvoert.
De kleding moet voldoen aan strenge materiaal- en ontwerpeisen om werknemers veilig te houden in explosieve atmosferen – wat de meeste mensen ATEX-zones noemen. Wanneer iemand antistatische PBM draagt voor ATEX-zones, werkt de kleding samen met een geaard systeem om gevaarlijke vonken te voorkomen.
De EN 1149-5-norm begrijpen
De EN 1149-5-norm vormt het belangrijkste kader voor de certificering van antistatische beschermende kleding. Er worden geen testprocedures genoemd, maar wel de eisen waaraan kleding moet voldoen om gecertificeerd te worden.
Het kernidee hier: beschermende kleding moet elektrostatische ladingen voldoende afvoeren om vonken in explosieve omgevingen te voorkomen. Wanneer werknemers zich in de buurt van ontvlambare gassen of stof bevinden, vormt statische elektriciteit een reëel gevaar.
Beschermende kleding volgens EN 1149-5 voorkomt dat ladingen zich aan de stof hechten. Om de antistatische CE-markering te krijgen, moet een kledingstuk materiaaltesten volgens EN 1149-1 of EN 1149-3 doorstaan en voldoen aan specifieke ontwerpvoorschriften.
Hoe EN 1149-5 verschilt van andere veiligheidsnormen
Mensen moeten zich realiseren dat antistatische kleding volgens EN 1149-5 meestal samenwerkt met andere normen, en niet alleen. Deze norm voorkomt alleen vonkontsteking – het beschermt je niet tegen hitte of vlammen.
| Standard Type | Waartegen het beschermt | Belangrijk |
|---|---|---|
| NL-1149 5 | Statische vonken in explosieve gebieden | Koppeling nodig: Stopt alleen vonken, maar biedt geen bescherming tegen hitte. Vaak gecombineerd met EN ISO 11612. |
| EN ISO 11612 | Blootstelling aan hitte en vlammen | Werkt zelfstandig: Beschermt tegen directe vlammen en stralingswarmtebronnen. |
| EN ISO 11611 | Lasgevaren | Werkt zelfstandig: Beschermt tegen lasvonken en hete metaalspatten. |
| NL 61340 | Schade aan gevoelige elektronica | Ander doel: Beschermt printplaten en chips, niet de veiligheid van werknemers. |
Branches die deze bescherming nodig hebben en hun risicogebieden
1. Belangrijkste industriële sectoren:
Veel werkplekken hebben kleding nodig die elektrostatische ontlading voorkomt om mensen te beschermen. Werkzaamheden in de energie- en petrochemische sector – denk aan olieplatforms, raffinaderijen en gasinstallaties – zijn erg geschikt voor deze kleding.
Chemische verwerkingslocaties en brandstofopslaglocaties vereisen dit ook. Productielocaties met een hoog risico zijn onder andere batterijfabrieken, waar overal brandbare stoffen aanwezig zijn.
Halfgeleider- en elektronicafabrieken die brandbare reinigingsmiddelen gebruiken, hebben deze bescherming ook nodig. Ook autospuiterijen en werkplaatsen die met oplosmiddelen werken, vertrouwen op antistatische kleding.
Overal waar stof een explosie kan veroorzaken, zoals in meelfabrieken, graansilo's, suikerfabrieken, kolenmijnen, houtbewerkingswerkplaatsen of metaalpoederfabrieken, is dit soort uitrusting vereist.
2. Aangewezen risicozones:
Antistatische kleding met EN 1149-5-markering is gemaakt voor specifieke zones. Voor plekken met gassen of dampen hebben werknemers bescherming nodig in Zone 0, Zone 1 en Zone 2.
Voor gebieden met brandbaar stof geldt de kleding voor Zone 20, Zone 21 en Zone 22.
Hoe de EN 1149-serie werkt
De EN 1149-serie is verdeeld in twee hoofdcategorieën: eisen en testprocedures. EN 1149-5 stelt de prestatie- en ontwerpvereisten vast waaraan antistatische kleding moet voldoen om gecertificeerd te worden.
Testen controleren hoe materialen statische elektriciteit verwerken. EN 1149-1 meet de oppervlakteweerstand: geleidt het materiaal elektriciteit voldoende? Deze test werkt het beste voor uniforme of gecoate stoffen.
EN 1149-3 meet het ladingsverval. Dat geeft aan hoe snel statische ladingen van het oppervlak verdwijnen. Werknemers gebruiken deze test voor geweven stoffen met geleidende draden erin.
EN 1149-2 controleert de verticale weerstand, maar eerlijk gezegd gebruiken de meeste fabrikanten dit als een extra test en niet als hoofdtest voor de EN 1149-5-certificering.
Normen voor materiaalprestaties
Om gecertificeerd te worden, moeten stoffen minstens één goedgekeurde test doorstaan. Deze test is afhankelijk van hoe elk materiaal elektriciteit geleidt.
1. Testen van de weerstand over het oppervlak (EN 1149-1)
Deze methode controleert hoe gemakkelijk elektrische stroom over het oppervlak van de stof stroomt. Dit is ideaal voor materialen die oppervlaktegeleiding gebruiken voor statische bescherming.
Hoe het werkt: Ze meten de weerstand tussen elektroden bij een ingestelde spanning.
Vereisten om te slagen: De oppervlakte weerstand moet aan ten minste één zijde van het materiaal ≤ 2.5 × 10⁹ Ω zijn.
2. Testen hoe snelladingen verdwijnen (EN 1149-3)
Dit is dé ideale dagelijkse werkkleding, gemaakt van geweven stoffen, zoals katoen of een mix van polykatoen en polyester. Deze zijn meestal voorzien van ingeweven koolstofvezeldraden om statische elektriciteit door inductie te elimineren.
Hoe het werkt: De test meet hoe snel een elektrische lading van het stofoppervlak verdwijnt.
Vereisten om te slagen: Het materiaal moet aan een van de volgende eisen voldoen:
- Halfvervaltijd (t50) <4 seconden
- Afschermingsfactor (S) > 0.2
3. Afstandsregels voor geleidende draden: de 10 mm-standaard
Als u materialen met geleidende garens gebruikt, zoals koolstofvezels, dan is er een regel voor de tussenruimte die u niet kunt negeren.
De regel: geleidende draden mogen in geen enkele richting meer dan 10 mm van elkaar verwijderd zijn.
Twee veelvoorkomende patronen:
| Patronen | Beschrijving | Voordelen: |
|---|---|---|
| Stripe | Parallelle draden met een afstand van ≤ 10 mm | Goedkoper, voldoet aan basisnormen |
| Raster | Kruisende draden met een afstand van ≤ 10 mm | Betere prestaties, verwijdert statische elektriciteit in alle richtingen |
Vereiste constructiekenmerken
De juiste stof kiezen is slechts het begin. Hoe je het kledingstuk maakt, is net zo belangrijk voor de veiligheid.
Dekkingsregels
De antistatische buitenlaag moet alle normale kleding eronder bedekken. Als u bukt of reikt, mag uw onderkleding niet zichtbaar zijn. Beschermende kleding met elektrostatische eigenschappen moet alles bedekt houden tijdens normale bewegingen.
Bescherming van metalen componenten
Alle metalen onderdelen – ritsen, knopen, drukknopen – moeten verborgen blijven onder stoffen flappen. Als metaal bloot komt te liggen, kan het vonken veroorzaken en brandbare stoffen in de buurt doen ontbranden.
Essentiële ontwerpelementen
- Het kledingstuk moet de huid van de drager raken om statische lading over te brengen op het lichaam
- Werknemers hebben geleidende schoenen en vloeren nodig om het aardingspad af te ronden
- Naden, manchetten en zomen moeten de opbouw van statische elektriciteit tegengaan
- Buitenbevestigingen zijn niet toegestaan in explosieve omgevingen
Werknemers mogen in gevaarlijke gebieden geen plastic identificatiebadges of niet-antistatische hulpmiddelen aan de buitenkant van hun beschermende uitrusting bevestigen.
Veelgestelde vragen over antistatische werkkleding
Worden de antistatische eigenschappen van het kledingstuk verwijderd door het wassen?
De antistatische eigenschappen van werkkleding die gecertificeerd is volgens EN 1149-3 blijven behouden na het wassen. Deze kledingstukken maken gebruik van geleidende draden – zoals koolstofvezels – die rechtstreeks in de stof zijn geweven, en niet alleen een chemische afwerking op het oppervlak.
De geleidende vezels zijn een permanent onderdeel van het materiaal. Zolang de stof niet scheurt of beschadigd raakt, blijft de antistatische werking behouden. U kunt uw beschermende kleding meerdere keren wassen zonder dat de veiligheidsvoordelen verloren gaan.
Zijn antistatische schoenen noodzakelijk bij EN 1149-5 kleding?
Werknemers moeten antistatisch schoeisel dragen, zelfs als ze al EN 1149-5-gecertificeerde kleding dragen. Het volledige beschermingssysteem werkt alleen als alle onderdelen optimaal functioneren:
- Lichaamsverbinding
- Beschermende kleding
- Geleidende schoenen
- Grond connectie
Deze kledingstukken transporteren elektrische ladingen door het lichaam. Maar als je gewone schoenen met rubberen of plastic zolen aantrekt, bereiken die ladingen de grond nooit.
Daarmee wordt de veiligheidsketen verbroken en worden werknemers blootgesteld aan schadelijke stoffen. Voor echte bescherming zouden schoenen moeten voldoen aan de EN ISO 20345-norm.
Waarom hebben sommige stoffen een zwart rasterpatroon?
Die zwarte lijnen die je ziet, zijn eigenlijk geleidende koolstofvezeldraden die rechtstreeks in de stof zijn geweven. Deze rasterlook zie je vaak terug in stoffen die voldoen aan de EN 1149-3-eisen.
De fysieke draden blijven lang zitten – ze wassen niet uit zoals sommige chemische coatings. Sommige merken gebruiken staalvezels of zelfs minder voor de hand liggende geleidende materialen, maar eerlijk gezegd is het koolstofrooster nog steeds de favoriet in de industrie.
Waarom? Werknemers kunnen het gemakkelijk zien, wat een geruststellend gevoel geeft.
Geldt de norm ook voor handschoenen en helmen?
EN 1149-5 heeft alleen betrekking op beschermende kledingstukken zoals overalls, jassen en broeken.
Handschoenen hebben hun eigen certificeringsregels onder EN 16350. Veiligheidsschoenen? Die gebruiken de EN ISO 20345-normen.
Als u volledige bescherming wilt in gevaarlijke gebieden, moet al uw apparatuur beschikken over elektrostatische dissipatie-eigenschappen.
Elk stuk veiligheidsmateriaal heeft zijn eigen certificering nodig. Er is geen universele certificering.